Wijnclub:

2005: Sicilië
Wanneer en Wie	11 oktober 2005 door Danielle, Wim en Hedwig
Intro	La bella Italia. Een wijnklimaat om van te dromen. Onderaan de 'bot' hangt er echter nog een aanhangsel: Sicilia. Zondoorstoofd, met een eigen vulkaan ! Sinds een tiental jaar echter ook een bron van prachtige, en vaak krachtige wijnen. Vooral de rode 'Nero d'Avola' krijgt stilaan internationale faam ! Danielle, Wim en Hedwig hebben ons dan ook weer vergast op een fijne proeverij ! Tx
De Wijnen	BIANCO – WIT CALATRASI-TERRE DI GINESTRA (San Cipirello) 2004 Bianco Terrale (IGT, catarratto) CALATRASI-TERRE DI GINESTRA (San Cipirello) 2004 Catarratto (IGT, catarratto) LA FATTORIA FLAMMINGA – SICILIA (Riparbella) 2003 Solaria (IGT, 100% inzolia) AJELLO (Mazara del Vallo) 2003 Majus Bianco (IGT, 50% grillo, 50% catarratto) AJELLO (Mazara del Vallo) 2004 Bizir (IGT, chardonnay, inzolia, grillo) ROSSO – ROOD CALATRASI-TERRE DI GINESTRA (San Cipirello) 2004 Rosso Terrale (IGT, nero d’avola) CALATRASI-TERRE DI GINESTRA (San Cipirello) 2003 Nero d’Avola (IGT, nero d’avola) CURTO (San Venerina) 2003 Ikano (IGT, 40% nero d’avola, 30% syrah, 30% merlot) CURTO (San Venerina) 2000 Fontanelle (IGT, nero d’avola) TENUTA DELLE TERRE NERE 2002 Etna Rosso (DOC, nerello mascaleze) Alle wijnen zijn aangekocht bij: Doria, Secretaris Meyerlei 91, 2170 Merksem, 03/ 644 76 15
Achtergrond	Technische gegevens (DOC/G, productiecijfers) DOCG: geen DOC: 19 IGT: 7 Wijngaardoppervlakte: 140.000 ha . % bestemd voor DOC(G) wijn: 2,1% Jaarproductie 2004 in hectoliters: 7.000.000 hl. Moest Sicilië een land zijn, dan zou het de 7de producent zijn van de wereld. Variëteiten Rood Alicante, Barbera, Cabernet Sauvignon, Calabrese, Catanese Nero, Corinto Nero, Frappato, Gaglioppo, Nerello Cappuccio, Nerello Mascalese, Nero d’Avola, Nocera, Perricone (Pignatello), Pinot Nero, Sangiovese Wit Albarello, Ansonica (Inzolia), Carricante, Catarratto Bianco Comune, Catarratto Bianco Lucido, Chardonnay, Damaschino, Grecanico Dorato, Grillo, Malvasia Bianca, Malvasia di Lipari, Moscato Bianco, Moscato Giallo, Pinot Bianco, Sauvignon, Trebbiano Toscano, Zibibbo Sicilië Sicilië, de zonovergoten regio aan de voet van de metaforische laars, is een eiland van tegenstellingen. Niet in de laatste plaats op het gebied van de wijnbouw. Grote, hypermoderne wijnbedrijven en kleine traditionele wijnboeren staan gebroederlijk naast elkaar. Al sinds mensenheugenis is Sicilië een van de grootste wijngebieden van het land. Jammer genoeg wordt het overgrote deel van de productie nooit gebotteld, maar ingedampt tot concentraat of verstookt tot industriële alcohol. Dit wil niet zeggen dat er geen kwaliteitswijnen te krijgen zijn. Integendeel! Het eiland heeft weliswaar de meeste wijngaarden ( 140.000 ha .) van heel Italië, maar komt samen met Apulië op de tweede plaats als het om productie in hectoliters gaat. Dit als gevolg van een drastische productieverlaging in de wijngaard en het gebruik van moderne vinificatietechnieken in de kelders teneinde de kwaliteit van de wijnen te verbeteren. Hoewel bijna 75 % van de wijnbouw op Sicilië in handen is van coöperaties, zien we nu ook dat een groeiend aantal individuele producenten zich toelegt op de productie van kwaliteitswijn. Helaas valt nog maar een klein deel van de wijnen van deze producenten onder een DOC-classificatie, waarvan het eiland er 19 heeft. Vooralsnog vallen veel mooie wijnen onder de classificatie IGT di Sicilia, de grootste van de 7 IGT’s die het eiland telt, maar wellicht komt daar in de toekomst verandering in. Er zijn namelijk serieuze plannen in de maak voor het instellen van één overkoepelende DOC. Maar net als in Toscane hebben deze individuele producenten reeds via andere kanalen de verdiende erkenning gevonden. De wijn waar Sicilië bekend mee is geworden is de Marsala DOC. De gelijknamige havenstad in het uiterste westen van het eiland, waar in de loop der eeuwen vele volkeren voor anker zijn gegaan, dankt haar naam aan de Arabieren die de stad uitriepen tot ‘Marsah-El-Allah” ofwel ‘Haven van God’. Circa twee eeuwen geleden is men hier onder leiding van Engelse handelslieden begonnen aan de productie van Marsala. Niet verbazingwekkend dus dat de wijn snel internationale faam verkreeg, te beginnen in Engeland. Oorspronkelijk een droge sherry-achtige wijn, maar in de loop der tijd is de Marsala in vele zoete varianten op de markt gebracht. Toen de trend naar zoete wijnen wat afnam beleefde de oorspronkelijke variant een opleving. De droge versie vertoont gelijkenissen met Sherry vanwege de productie-methode (Solera-systeem) en sommige zoete versies staan meer in de lijn van Port. Ondanks alle kritieken van buitenaf is de Marsala altijd Sicilië’s trotse nummer 1 gebleven en wordt nog steeds in verschillende versies gemaakt. Belangrijkste basis voor de wijn zijn de witte druiven van de Cataratto en de Grillo, en de blauwe druiven van de Nerello Mascalese, Pignatello en Calabrese voor de Marsala Rubino. Onder de DOC Alcamo vallen witte, rode en rosé wijnen, waarvan de bleekgele, beendroge Bianco d’Alcamo als eerste een DOC-status kreeg. Onder de DOC’s van de Contessa Entellina, Eloro, Menfi, Sciacca, Sambuca di Sicilia (niet te verwarren met de gelijknamige anijslikeur), Contea di Sclafani en Santa Margherita Belice worden diverse veelbelovende wijnen gemaakt, zowel rode als witte en rosé-wijnen. Gebruikte druivenvariëteiten zijn de Nero d’Avola, P erricone (Pignatello), Frappato en Sangiovese voor de rode wijnen en Inzolia, Grecanico, Ansonica en Catarratto voor de witte. Van de kleine eilandjes te zuidwesten en ten noordoosten van Sicilië zijn zoete wijnen afkomstig: Op Pantelleria, een klein eilandje niet ver van Tunesië, wordt de Moscato di Pantelleria gemaakt. Een rijke zoete wijn die zich terecht onder de beste zoete Italiaanse wijnen mag scharen en die gemaakt wordt van deels ingedroogde Moscato-druiven in de Naturale en Extra Passito versie. Van de Liparische eilanden ten noordoosten van Sicilië is de Malvasia delle Lipari afkomstig. Een zeldzame dessertwijn van de Malvasia, die op het vulkanische gesteente van de eilanden een zeer delicate wijn voortbrengt. Uiteraard worden op de hellingen van de Etna ook verschillende druivensoorten verbouwd. Frisse witte wijnen zijn er afkomstig van de Carricante, Catarratto en Trebbiano; warme, volle rode of rosé-wijnen van, hoofdzakelijk, de Nerello Mascalese. De witte wijnen zijn goede begeleiders van gegrilde vis en wit vlees terwijl de rode veelal gedronken worden bij pastagerechten met een rijke vleessaus, verschillende gevulde groentes (aubergine) en schapen- of geitenvlees. Beide wijntypes vallen onder de DOC Etna . Hoewel het accent nochtans op de productie van kwaliteitswijn van inheemse druivensoorten ligt, wordt er steeds meer, vaak met goed resultaat, geëxperimenteerd met buitenlandse druivensoorten zoals de Chardonnay, de Sauvignon en de Pinot’s onder de witte en de Cabernet Sauvignon onder de rode druiven. Het feit dat grote wijnbedrijven elders in het land momenteel flink aan het investeren zijn in de wijnbouw op Sicilië geeft het grote potentieel van de regio aan. Overzicht DOC-gebieden DOCG: geen DOC (19) Alcamo 1972 R/W Cerasuolo di Vittoria 1973 R Contea di Sclafani 1996 R/W Contessa Entellina 1993 R/W Delia Nivolelli 1998 R/W Eloro 1994 R Etna 1968 R/W Faro 1976 R Malvasia delle Lipari 1973 W Marsala 1969 Menfi 1995 R/W Monreale 2000 R/W Moscato di Noto 1974 W Moscato di Pantelleria, Passito di Pantelleria en Moscato Passito di Pantelleria 1971 W Moscato di Siracusa 1973 W Riesi 2001 R/W Sambuca di Sicilia 1995 R/W Santa Margherita di Belice 1996 R/W Sciacca 1998 R/W IGT (7) IGT- Indicazione Geografica Tipica Eén van de meest innovatieve aspecten van de nieuwe wet is de invoering van de classificatie IGT (indicazione geografica tipica – indicatie van geografische oorsprong). De elementen die kenmerkend zijn voor de IGT-wijnen zijn de aanduiding van het geografische gebied (bijvoorbeeld Latium of de Veneto), van de gebruikte basisdruif en van het oogstjaar. De wijnen moeten voor minstens 85% afkomstig uit het geografische gebied waarvan zij de naam dragen en moeten beantwoorden aan de criteria die zijn opgenomen in de voor iedere IGT afzonderlijke productievoorschriften, zoals: de maximum opbrengst druiven per hectare de maximum opbrengst aan wijn het alcoholgehalte van de wijn de druivensoorten die gebruikt mogen worden . Op het etiket zijn de volgende vermeldingen verplicht: • IGT • Naam van het gebied Facultatief zijn onder andere de volgende vermeldingen: • Druivensoorten (max. 2) • Oogstjaar Deze regeling stelt wijnmakers in DOC-gebieden in staat om af te wijken van de aldaar heersende DOC-voorschriften en bijvoorbeeld cépagewijnen (wijnen van één druivenvariëteit) te maken van inheemse of internationale variëteiten zonder deze onmiddellijk als Vino da Tavola op de markt te moeten brengen. De IGT garandeert in deze de herkomst van de druiven, maar laat de producent een zekere vrijheid in productiemethode Er zijn momenteel 118 wijnen met een IGT classificatie. DOC -Denominazione di Origine Controllata (Gecontroleerde Herkomstbenaming) De Toscaanse Vernaccia di San Gimignano is in 1966 de eerste wijn die de DOC-status ontvangt. Hierna volgen er nog 330, waarvan er inmiddels 31 gepromoveerd zijn tot DOCG. Een wijn met een DOC-toekenning staat voor een kwaliteitswijn met een gecontroleerde oorsprongsbenaming. In de productievoorschriften voor deze classificatie zijn de volgende onderdelen opgenomen: omschrijving/afbakening van de productiezone; vereiste en toegestane druivenvariëteiten in %; typologie van de bodemgesteldheid; maximale druivenopbrengst per wijnstok per hectare en maximale wijnopbrengst (om overproductie en daarmee kwaliteitsverlies van de wijn tegen te gaan); vinificatietechnieken en rijpingstijd en –wijze (op welk type houten vaten, in tanks en/of op fles); basiskarakteristieken van de wijn in kleur, geur en smaak zuurgehalte, minimale alcoholgehalte, eventuele restsuikers Op het etiket zijn de volgende vermeldingen verplicht: • DOC • Naam van de productieregio Facultatief zijn de volgende vermeldingen: • Subzones • Soort product (bijv. Vin Santo etc.) • Productiemethode (bijv. vendemmia tardiva) • Extra aanwijzingen op het etiket zoals: Classico - voor wijnen uit het meest oorspronkelijke deel van een productiegebied (denk aan Chianti Classico); Riserva – voor wijnen die een langere wettelijke rijpingstijd hebben gehad; Superiore – voor wijnen met een hoger alcoholgehalte dan hun naamgenoten zonder de toevoeging Superiore. Zowel ‘Riserva’ als ‘Superiore’ impliceren een hogere kwaliteit De controle op de naleving van het reglement wordt uitgevoerd door de overkoepelende Consortia, de daartoe bevoegde ministeriële instanties en anti-fraude instellingen. Alle wijnproducenten die aanspraak wensen te maken op een DOC-erkenning moeten het aantal wijngaarden en de daaraan gerelateerde opbrengst per hectare laten inschrijven bij de Kamer van Koophandel. DOC-wijnen die vijf jaar lang van onvoldoende kwaliteit blijken te zijn, kunnen gedegradeerd worden tot IGT. Ondanks de inburgering van de term DOC is er bij de consument nog wel eens verwarring over de betekenis ervan. Veelal wordt de term gerelateerd aan kwaliteit, wat in zekere zin juist is, maar feitelijk garandeert de term uitsluitend de herkomst van de druiven en de gebruikte productiemethoden.